Chúng Ta Đang Sống Trong Thời Bình Hay Chỉ Là Khoảng Nghỉ Giữa Hai Cuộc Chiến?

Mấy hôm trước ngồi uống cà phê với mấy ông bạn, câu chuyện xoay quanh việc dạo này kinh tế biến động, làm ăn khó khăn. Có ông thở dài bảo: “Thôi, dù sao thời buổi này được sống trong thời bình, không phải lo bom rơi đạn lạc như thời ông cha là hạnh phúc lắm rồi.”

Nghe thì thấy đúng. Nhưng tối về lướt báo, đập vào mắt vẫn là những dòng tin về drone tự kích nổ, lệnh cấm vận kinh tế, rồi những vùng đất xa xôi đang chịu cảnh đổ nát. Tự nhiên mình khựng lại tự hỏi: Chúng ta thực sự đang ở trong “thời bình”, hay hòa bình chỉ là thứ đặc ân cục bộ, dành riêng cho một vài quốc gia may mắn?

Tò mò, mình lội ngược dòng lịch sử để tìm câu trả lời từ những số liệu trần trụi nhất. Và kết quả thì… khá phũ phàng.

3.400 Năm Lịch Sử Và Con Số 8% Ít Ỏi

Nếu bạn nghĩ hòa bình là trạng thái mặc định của Trái Đất, thì hai nhà sử học đoạt giải Pulitzer — Will và Ariel Durant — sẽ làm bạn tỉnh mộng.

Trong cuốn The Lessons of History, họ thống kê rằng: Trong hơn 3.400 năm lịch sử được ghi chép lại của nhân loại, thế giới chỉ có vỏn vẹn khoảng 268 năm hòa bình đúng nghĩa (tức là không có chiến tranh lớn xảy ra).

Con số đó chiếm chưa đầy 8%. Nói cách khác, 92% thời gian còn lại, con người bận rộn với việc tìm cách tiêu diệt lẫn nhau.

Về mặt sinh học và tiến hóa, loài người là sinh vật có tính bầy đàn và cạnh tranh cực kỳ cao. Nhìn lại chiều dài lịch sử, cái cớ gây chiến có thể thay đổi, nhưng bản chất thì chưa bao giờ đổi thay:

• Ngày xưa: Người ta đánh nhau để cướp đất đai, nô lệ, lương thực, hoặc vì những mâu thuẫn tôn giáo, sắc tộc và sự bành trướng của các vương triều.
• Ngày nay: Khi xã hội văn minh hơn, những chiếc áo mỹ miều như “bảo vệ công lý”, “tự do”, hay “chủ quyền” được khoác lên. Nhưng lột bỏ lớp vỏ truyền thông, cốt lõi vẫn xoay quanh hai thứ: tài nguyên (dầu mỏ, công nghệ bán dẫn, chuỗi cung ứng) và quyền lực địa chính trị.

Sự “Dối Trá” Của Khái Niệm Hòa Bình Thế Giới

Sau Chiến tranh Thế giới thứ hai (1945), các học giả phương Tây hồ hởi gọi kỷ nguyên này là “The Long Peace” (Hòa bình kéo dài). Họ chứng minh bằng đồ thị rằng tỷ lệ người chết trực tiếp vì chiến tranh giữa các nước lớn đã giảm mạnh. Các tổ chức quốc tế như Liên Hợp Quốc ra đời, Hiến chương ghi rõ: cam kết từ bỏ vũ lực.

Nhìn lại thực tế những gì đang xảy ra, thế giới chưa từng bình yên một ngày nào.

Chiến tranh không biến mất, nó chỉ dịch chuyển hình thái. Thay vì các cường quốc trực tiếp ném bom vào nhau (vì họ sợ vũ khí hạt nhân sẽ hủy diệt tất cả), họ chọn những phương thức tinh vi hơn:

• Chiến tranh ủy nhiệm (Proxy War): Biến các quốc gia nhỏ hơn thành bàn cờ để xung đột lợi ích. Máu vẫn đổ, chỉ là nó xảy ra ở những vùng đất xa xôi.
• Chiến tranh không gian mạng và thông tin: Vũ khí lúc này là mã độc làm tê liệt hạ tầng năng lượng, hoặc các chiến dịch thao túng thông tin làm chia rẽ một quốc gia từ bên trong.
• Chiến tranh kinh tế: Các lệnh cấm vận, phong tỏa tài chính… không làm đổ máu ngay lập tức, nhưng có thể bóp nghẹt nền kinh tế của một đất nước, đẩy hàng triệu người dân vào cảnh khốn cùng.

Hòa bình thế giới, hóa ra chưa bao giờ là một trạng thái bền vững tự nhiên. Nó thực chất là sự cân bằng về nỗi sợ hãi, hoặc sự áp đặt luật chơi của kẻ mạnh. Khi kẻ mạnh suy yếu hoặc có kẻ thách thức mới xuất hiện, cái gọi là “hòa bình giấy tờ” lập tức lung lay.

Kết

Góc nhìn thực tế (Realism) của lịch sử cho thấy “hòa bình” đôi khi chỉ là khoảng thời gian tạm nghỉ để các bên dưỡng sức, tích lũy vũ khí và phân chia lại lợi ích trước khi một trật tự mới được thiết lập.

Nếu xem hòa bình là một đặc ân xa xỉ của lịch sử, vậy cái sự yên ổn mà chúng ta đang có hôm nay — mỗi sáng thức dậy vẫn có thể đi làm, tối về lướt web, cuối tuần đi chơi, tích lũy tài sản — thực chất là một trạng thái bền vững, hay cũng chỉ là một khoảng lặng may mắn trước khi những biến động lớn ngoài kia chạm đến cửa nhà mình?

phatshare.com